รู้จักให้ถูก ดูแลให้เป็น
อากาศร้อน เหงื่อออกมาก แล้วเริ่มมีผื่นแดง คัน หรือแสบตามขาหนีบ ใต้ราวนม รักแร้ หรือบริเวณข้อพับ หลายคนอาจคิดทันทีว่า “เป็นเชื้อรา”
ความจริงคือ ผื่นบริเวณอับชื้นไม่ได้เกิดจากเชื้อราเสมอไป แต่หนึ่งในสาเหตุที่พบได้คือเชื้อที่ชื่อว่า Candida
Candida เป็นเชื้อราประเภทยีสต์ที่สามารถพบอยู่ตามธรรมชาติในร่างกายของคนเรา โดยปกติไม่ได้ทำให้เกิดโรค แต่เมื่อมีปัจจัยบางอย่างทำให้เชื้อเพิ่มจำนวนมากขึ้น ก็สามารถทำให้ผิวหนังเกิดการอักเสบได้
บริเวณที่พบปัญหาได้บ่อย
- ใต้ราวนม
- ขาหนีบ
- รักแร้
- ร่องก้น
- รอยพับบริเวณหน้าท้อง
- ซอกนิ้วมือหรือนิ้วเท้า
ผู้ที่มีเหงื่อออกมาก ใส่เสื้อผ้ารัดแน่นหรือระบายอากาศไม่ดี มีรอยพับของผิวหนังมาก รวมถึงผู้ที่เป็นเบาหวาน โดยเฉพาะเมื่อควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี หรือมีภูมิคุ้มกันต่ำ อาจมีโอกาสเกิดปัญหานี้ได้มากขึ้น
ผื่น Candida เป็นอย่างไร?
อาการที่พบได้คือ ผื่นแดง คัน แสบ หรือระคายเคือง ผิวบริเวณนั้นอาจชื้น เปื่อย หรือมีรอยแตก และบางครั้งอาจเห็นตุ่มแดงหรือตุ่มเล็ก ๆ กระจายอยู่รอบผื่น
แต่สิ่งสำคัญคือ อย่าใช้ลักษณะผื่นเพียงอย่างเดียวตัดสินว่าเป็น Candida
เพราะผื่นตามขาหนีบ รักแร้ ใต้ราวนม และข้อพับ อาจเกิดจากเชื้อราชนิดอื่น เชื้อแบคทีเรีย การระคายเคืองจากเหงื่อและการเสียดสี การแพ้ผลิตภัณฑ์ที่สัมผัสผิว หรือโรคผิวหนังบางชนิด ซึ่งอาจมีลักษณะคล้ายกันได้
ดังนั้น การทายาฆ่าเชื้อราแล้วไม่ดีขึ้น ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเปลี่ยนไปใช้ “ยาฆ่าเชื้อราที่แรงขึ้น” เสมอไป แต่อาจหมายถึง ผื่นนั้นไม่ได้เกิดจาก Candida ตั้งแต่แรก
ถ้าเป็น Candida จริง รักษาอย่างไร?
โดยทั่วไป Candida ที่ผิวหนังเฉพาะบริเวณสามารถรักษาด้วย ยาฆ่าเชื้อราชนิดทา ร่วมกับการลดความอับชื้น
ยาทาฆ่าเชื้อรามีหลายชนิด และแต่ละชนิดมีวิธีใช้และระยะเวลาการรักษาแตกต่างกัน ยาหลายชนิดอาจต้องใช้ต่อเนื่องประมาณ 2–4 สัปดาห์ แต่ไม่ควรยึดตัวเลขนี้กับยาทุกชนิด ควรใช้ตามวิธีและระยะเวลาที่กำหนดสำหรับยานั้น หรือตามคำแนะนำของแพทย์
แม้ผื่นจะเริ่มดีขึ้นแล้ว ก็ควรใช้ยาให้ครบตามระยะเวลาที่กำหนด ไม่ควรหยุดหรือยืดระยะเวลาการใช้ยาเอง
ในรายที่เป็นมาก เป็นบริเวณกว้าง กลับมาเป็นซ้ำบ่อย หรือรักษาด้วยยาทาแล้วไม่ได้ผล แพทย์อาจพิจารณาการรักษาวิธีอื่นตามความเหมาะสม
การลดความอับชื้นสำคัญพอ ๆ กับการใช้ยา
หากบริเวณที่เป็นยังคงชื้นและเสียดสีกันตลอดเวลา การรักษาอาจได้ผลไม่ดีหรือกลับมาเป็นซ้ำได้ง่าย
สิ่งที่ทำได้ในชีวิตประจำวันคือ
- หลังอาบน้ำ ซับบริเวณข้อพับให้แห้ง ไม่ปล่อยให้มีน้ำหรือความชื้นค้างอยู่
- หากเหงื่อออกมาก ควรเปลี่ยนเสื้อผ้าที่เปียกชื้น ไม่ควรปล่อยให้แนบผิวเป็นเวลานาน
- เลือกเสื้อผ้าที่ไม่รัดแน่นและระบายอากาศได้ดี
- ลดการเสียดสีบริเวณที่มีผื่น
- ไม่เกา ขัด หรือถูบริเวณที่เป็นแรง ๆ
- ไม่จำเป็นต้องฟอกหรือล้างบริเวณนั้นบ่อยกว่าปกติ เพราะอาจยิ่งทำให้ผิวระคายเคือง
ยังสามารถออกกำลังกายได้ หากอาการไม่รุนแรง แต่หลังออกกำลังกายควรอาบน้ำหรือเปลี่ยนเสื้อผ้าที่เปียกเหงื่อ และทำให้บริเวณที่เป็นแห้งโดยเร็ว
แล้วใช้แป้งได้ไหม?
จุดประสงค์สำคัญคือการลดความชื้น ไม่ใช่การใส่แป้งให้มากที่สุด
ผลิตภัณฑ์ที่ช่วยลดความชื้นบางชนิดอาจมีประโยชน์ในบางคน แต่หากใช้แล้วจับตัวเป็นก้อน ระคายเคือง หรือทำให้บริเวณนั้นอับมากขึ้นก็ควรหยุดใช้
หากกำลังใช้ยาทารักษาอยู่ ควรใช้ผลิตภัณฑ์อื่นร่วมด้วยตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร เพื่อไม่ให้รบกวนการใช้ยา
ระวัง “ครีมแก้คัน” ที่ซื้อใช้เอง
ครีมแก้ผื่นหรือแก้คันบางชนิดมี สเตียรอยด์ ผสมอยู่ ยากลุ่มนี้ลดการอักเสบได้รวดเร็ว จึงอาจทำให้ผื่นแดงและอาการคันดีขึ้นภายในเวลาไม่นาน
แต่อาการที่ดีขึ้น ไม่ได้แปลว่าเชื้อราหายแล้ว
การใช้สเตียรอยด์โดยไม่ทราบว่าเป็นผื่นชนิดใด อาจบดบังลักษณะของโรค ทำให้การวินิจฉัยยากขึ้น และการใช้ต่อเนื่องหรือใช้ยาที่แรงเกินไปบริเวณข้อพับยังอาจทำให้ผิวบางและเกิดรอยแตกลายได้
จึงไม่ควรเลือกครีมจากเหตุผลเพียงว่า “ทาแล้วหายคันเร็ว”
Candida ไม่ได้แปลว่า “สกปรก”
เรื่องนี้เป็นความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อย
Candida สามารถพบอยู่ในร่างกายของคนทั่วไปได้ การเกิดผื่นจึงไม่ได้หมายความว่าผู้ที่เป็นรักษาความสะอาดไม่ดี
ในทางกลับกัน การพยายามล้าง ฟอก หรือใช้น้ำยาฆ่าเชื้อบ่อยเกินไป อาจทำให้ผิวระคายเคืองและอักเสบมากขึ้นได้
สิ่งที่ต้องการคือ ความสะอาดตามปกติและผิวที่แห้งพอเหมาะ ไม่ใช่การทำความสะอาดให้มากที่สุด
เมื่อไรควรพบแพทย์?
ควรพบแพทย์หากผื่นลุกลามมากขึ้น มีอาการปวด บวม มีหนอง มีแผล หรือมีไข้ รวมถึงกรณีที่ใช้ยาฆ่าเชื้อราอย่างถูกต้องแล้วประมาณ 1–2 สัปดาห์แต่อาการไม่ดีขึ้นหรือกลับแย่ลง
หากเป็นซ้ำบ่อยก็ควรหาสาเหตุ ไม่ควรทายาฆ่าเชื้อราซ้ำไปเรื่อย ๆ เพราะอาจมีปัจจัยอื่น เช่น ความอับชื้นเรื้อรัง โรคผิวหนังชนิดอื่น หรือโรคประจำตัวบางอย่างที่ควรได้รับการดูแลร่วมด้วย
จำง่าย ๆ
แห้ง — ไม่อับ — ลดการเสียดสี — ใช้ยาให้ถูกโรค
Candida บริเวณอับชื้นเป็นปัญหาที่รักษาได้ แต่สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงการหายามาทาเมื่อมีอาการคัน
เพราะ ผื่นที่ดูเหมือนเชื้อรา ไม่ได้เป็นเชื้อราเสมอไป
หากได้รับการวินิจฉัยถูกต้อง ใช้ยาอย่างเหมาะสม และจัดการความชื้นซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญไปพร้อมกัน โอกาสที่ผิวจะดีขึ้นและกลับมาเป็นซ้ำก็จะลดลง