ซีสต์ใต้ผิวหนัง (Epidermal Cyst) คืออะไร? ก้อนเล็ก ๆ ที่พบได้บ่อย และสามารถรักษาได้อย่างปลอดภัย
หลายคนอาจเคยคลำพบก้อนนูนเล็ก ๆ ใต้ผิวหนัง ซึ่งมักโตขึ้นอย่างช้า ๆ และบางครั้งอาจมีจุดดำเล็ก ๆ อยู่ตรงกลาง ก้อนลักษณะนี้มักเป็นสิ่งที่เรียกว่า Epidermal Cyst หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า ซีสต์ไขมันใต้ผิวหนัง
แม้จะดูน่ากังวล แต่ในความเป็นจริง โรคนี้เป็นภาวะที่พบได้บ่อยและส่วนใหญ่เป็นก้อนชนิดไม่ร้ายแรง สามารถรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านผิวหนัง
Epidermal cyst เป็นถุงเล็ก ๆ ที่เกิดจากเซลล์ผิวหนังชั้นหนังกำพร้า (epidermis) เจริญเข้าไปอยู่ใต้ผิวหนัง และสร้างสารเคราติน (Keratin) สะสมอยู่ภายใน ทำให้เกิดเป็นก้อนใต้ผิวหนังที่มีลักษณะค่อนข้างกลม ขอบชัด และเคลื่อนไหวได้เล็กน้อย
ภายในก้อนจะมีสารลักษณะคล้ายเนื้อครีมหรือชีส ซึ่งเกิดจากเคราตินที่สะสมอยู่ภายในถุงซีสต์
ลักษณะอาการที่พบบ่อย
•คลำได้ก้อนนูนใต้ผิวหนัง
•โตช้า ๆ เป็นเดือนหรือเป็นปี
•มักมีรูหรือจุดดำเล็ก ๆ ตรงกลาง (punctum)
•โดยทั่วไปไม่เจ็บ
หากอักเสบจะมีอาการแดง บวม เจ็บ และอาจมีหนอง
ตำแหน่งที่พบได้บ่อย
Epidermal Cyst สามารถเกิดได้แทบทุกบริเวณของร่างกาย โดยเฉพาะ
- บหน้า
- คอ
- หลัง
- หน้าอก
- รักแร้
- ขาหนีบ
สาเหตุของการเกิดซีสต์
ภาวะนี้เกิดจากการอุดตันหรือการเจริญผิดตำแหน่งของเซลล์ผิวหนัง ซึ่งอาจสัมพันธ์กับปัจจัยต่าง ๆ เช่น
- รูขุมขนอุดตัน
- การเสียดสีเรื้อรัง
- การบาดเจ็บของผิวหนัง
- สิวเรื้อรัง
- พันธุกรรมบางชนิด
ซีสต์ชนิดนี้อันตรายหรือไม่?
โดยทั่วไป Epidermal Cyst เป็นก้อนที่ไม่ใช่มะเร็ง และมักไม่มีอันตรายร้ายแรง
อย่างไรก็ตาม หากปล่อยไว้นาน อาจจะทำให้
- โตขึ้นเรื่อย ๆ
- อักเสบและเจ็บ
- แตกออกเอง
- ติดเชื้อแบคทีเรีย
- ทิ้งรอยแผลเป็น
เมื่อใดควรพบแพทย์
ควรพบแพทย์ผิวหนังหากก้อนมีลักษณะดังต่อไปนี้
- โตเร็วผิดปกติ
- แดง บวม หรือเจ็บ
- มีหนองหรือกลิ่น
- รบกวนการใช้ชีวิต
- ไม่แน่ใจว่าเป็นก้อนชนิดใด
วิธีการรักษา
การรักษาที่ได้ผลดีที่สุดคือการนำถุงซีสต์ออกให้ครบทั้งผนังถุง เพราะหากเอาออกเพียงบางส่วน ก้อนอาจกลับมาเป็นซ้ำได้
- การผ่าตัดเล็ก แพทย์เปิดแผลขนาดเล็กและนำถุงซีสต์ออกทั้งหมด เหมาะกับก้อนขนาดกลางถึงใหญ่
- Carbon dioxide laser surgery เป็นเทคนิคที่ใช้พลังงานเลเซอร์ช่วยเปิดผิวหนังอย่างแม่นยำ ทำให้แผลมีขนาดเล็ก เลือดออกน้อย และมักให้ผลด้านความสวยงามที่ดี
- ยาลดการอักเสบ หากซีสต์อักเสบมาก แพทย์อาจให้ยาร่วมกับการรักษาหลัก
หลังทำ CO2 เลเซอร์ แผลเป็นอย่างไร
หลังการรักษา แผลอาจมีลักษณะ
- แดงเล็กน้อย
- มีสะเก็ด
- รู้สึกตึงหรือแสบเล็กน้อย
อาการเหล่านี้เป็นปฏิกิริยาตามธรรมชาติของการสมานแผล และมักดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์ ทั้งนี้ระยะเวลาฟื้นตัวแตกต่างกันในแต่ละบุคคล
การดูแลแผลหลังรักษา
- ทำความสะอาดแผลตามคำแนะนำแพทย์
- ทายาตามที่สั่งอย่างสม่ำเสมอ
- หลีกเลี่ยงการแกะสะเก็ด
- ป้องกันแสงแดด
- มาพบแพทย์ตามนัด
ผลการรักษาในภาพตัวอย่าง
ภาพตัวอย่างแสดงผู้ป่วยที่มี Epidermal Cyst และได้รับการรักษาด้วย CO2 Laser โดยหลังทำจะเห็นแผลขนาดเล็กซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการรักษา เมื่อดูแลอย่างเหมาะสม แผลจะค่อย ๆ ฟื้นตัวและเรียบเนียนขึ้นตามเวลา
ผลลัพธ์การรักษาขึ้นอยู่กับลักษณะผิว ขนาดของก้อน และการดูแลหลังทำของแต่ละบุคคล
คำแนะนำจากแพทย์ผิวหนัง
แม้ก้อนซีสต์ใต้ผิวหนังจะไม่ใช่โรคร้ายแรง แต่การประเมินโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญมีความสำคัญ เพื่อยืนยันการวินิจฉัยและเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมที่สุด โดยเฉพาะในตำแหน่งที่ต้องการผลลัพธ์ด้านความสวยงาม
การรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มต้นมักทำได้ง่ายกว่า แผลเล็กกว่า และลดโอกาสเกิดการอักเสบหรือแผลเป็นได้อย่างมีประสิทธิภาพ